Коллектив переводчиков - Надбярэзінцы стр 18.

Выходзячы на прастор, яны абмяркоўвалі Стахаў экзамен, які хлопец здаў за тыдзень да гэтага.

– Калі табе яшчэ не выдалі пасведчання, адкуль ты ведаеш, што здаў? – пытаў Косцік.

– Хваліцца не буду, але магу пэўна сказаць: калі не здаў я – не здаў ніхто. Дыктоўку я напісаў без памылак, задачы рашыў правільна, а што ні пыталі – адказваў без замінкі, як па масле.

– А шмат вас здавала?

– З усіх чатырох школ разам – дзевятнаццаць.

– Няшмат. Нешта яшчэ спытаць хацеў… А! Ці праўда, што экзаменатар у пагонах быў?

– Не, апрануты быў звычайна, як усе настаўнікі. Быў экзаменатар з горада, чацвёра настаўнікаў і поп.

– З Вончы поп?

– Не, тамтэйшы, з Бірак.

– А ванчанскія хлопцы ўсе здалі?

– Усе. Паўловіч, праўда, у Законе Божым моцна плаваў, але я здолеў дапамагчы яму выкруціцца.

– А што, і Закон пыталі?! Мы ж з часу таго следства яго не вучылі.

– Мы не вучылі, а нас пыталі. З Паўловічам было так. Выклікаў яго поп да стала і кажа: «Што ты ведаеш пра патоп?» Паўловіч адказвае: «Я паляк». – «Так, ён рымскаго вераіспаведанія», – падхоплівае Грывень. «А я ведаю, – кажа поп, – і не пытаю ў яго ні малітваў, ні катэхізісу, але Стары Запавет ён мусіць ведаць. Дык што, пра патоп нічога не ведаеш?» Паўловіч пык-мык і маўчыць. «Ты ніколі не чуў, хто ўратаваўся ад патопу?» – зноў пытае поп. «Ной», – успамінае Паўловіч. «Добра, – хваліць поп. – Але ж не толькі ён, у яго ж сям’я была. Колькі Ной меў сыноў?» – «Сем», – вырываецца ў Паўловіча. Экзаменатары рагочуць. «У нашай польскай Бібліі пішуць так», – выкручваецца ён. Гэтыя зноў са смеху падаюць. Поп устае і да класа: «Хто з палякаў добра ведае сваю каталіцкую гісторыю?». Я падымаю руку. «Што, у вас праўда так напісана?» – пытаецца. «Так, отчэ Закона учыцель, – кажу я, – у нашай польскай гісторыі пішуць, што сынамі Ноя былі Сем, Хам і Яфэт». – «Дык гэта толькі тры», – пярэчыць ён. «Так, тры, але старэйшага звалі Сем, што Паўловіч вам і сказаў». А Паўловіч здагадаўся і падхоплівае: «Так, отчэ Закона учыцель, я казаў не што сыноў было сем, а што старэйшага Сем звалі, у нас яго так завуць». І давай радасна расказваць, што тыя сыны мелі жонак і дзяцей, што ў каўчэг з сабою ўзялі жывёл ад кожнае плоці па пары, ну і выплыў з таго патопу.

– Але ж ты і хітры, – заўважыў Косцік. – Так спрытна лічбу ў імя перакруціць!

– Паўловіч – свой хлопец, як бы там ні было, я хацеў яму дапамагчы, а праз такіх дурных Ноевых сыноў мог нуль атрымаць і грызціся з тымі мужыкамі яшчэ цэлую зіму.

– Твая рацыя. Значыць, усе здалі… А колькі табе яшчэ экзаментаў трэба, каб на ксяндза пайсці?

– Дзядулька гаворыць, што яшчэ дзевяць.

– Дзевяць?! Ды ты пасівееш у той навуцы.

Праз пару гадзін пушча скончылася. Хлопцы выйшлі на адасоблены луг плошчай з добрую валоку. Побач расло колькі подкуравых дубоў. З іншага боку цякла з поўдня на поўнач рака, а за ёю быў сасновы бор са стромкімі дрэвамі, гладкімі, як кажуць, быццам звон.

– Тая паляна называецца Лапекі, – паведаміў Косцік. – Вунь у той бок, – паказаў ён направа, – выходзіць зімнік да мястэчка, якім твае смалерчукі прыйдуць.

Да той дарогі яны, аднак, рушылі не адразу – павярнулі ўлева, абышлі паляну па кромцы лесу, ля ракі раздзеліся знізу да пояса, перайшлі ў вядомым Косціку плыткім месцы ўброд і, адзеўшыся, рушылі берагам бору ўправа, набліжаючыся да броду, праз які праходзіў зімнік. Апынуўшыся за адну стаю ад яго, яны ўселіся на сухім беразе рэчкі і пачалі чакаць.

Раніца была празрыстая, нібыта шкло. Сонца паднялося ўжо над лесам, асвятляючы большую частку паляны і сцяну бору. Пушча, з якой яны прыйшлі, яшчэ драмала ў цені. Над лугам, што пераліваўся кветкамі, з меладычным гудзеннем снавалі пчолкі і пырхалі яркія матылі. На яварах і чароце над рэчкаю блішчэла буйная раса. З берага рака прасвечвала навылёт, і ў вадзе былі відаць маленькія рыбкі-гарэзы, жвір і каменьчыкі на дне. Гладкая плынь выглядала шкляною і цякла ціха, ледзь цурчэла. Часам хіба што плюхала якая большая рыбка, і тады на паверхні з’яўляўся грабеньчык хвалі, шырачыся і слабеючы, як мыльная бурбалка, альбо корань алешыны паказваў сваю лапу – і воднае шкло ізноў моршчылася. Бор напоўніўся птушынымі песнямі.

– А можа, яны прайшлі ўжо? – спытаў Стах.

– Ды нават калі б рыссю беглі – і тое не было б іх яшчэ.

Не прайшло і дзесяці хвілінаў, як на павароце зімніку на Лапекі паказаліся сілуэты смалярскіх хлопцаў.

– Ну я ж казаў, – прамовіў Косцік.

Яны глядзелі і спрабавалі разабраць тых, што ішлі наперадзе.

– Што, і Валька Трызна пехатою ідзе?

– Валька, Віцька, Адась, Болік і Юзік там, – паведаміў Стах, успомніўшы, хто збіраўся.

– Так, Юзік ад баб нізашто не адліпне.

– Ну. А які задавака, жах проста. Чуў, хваліўся нядаўна, што калі захоча, дык найпрыгажэйшая дзяўчына за ім сама бегаць будзе.

– Ды ты што? Можа, ён сабе кажановыя вілкі здабыў?

– Гэта як – кажановыя вілкі?

– Ты такога не ведаеш? У сэрцы старой кажаніцы вырастаюць такія касцяныя вілкі, з якімі можна каханне здабыць. Трэба злавіць кажаніцу, забіць і кінуць у мурашнік. Праз тры дні ад яе толькі тыя костачкі і застануцца. Іх трэба ўзяць з сабою і сесці каля дзяўчыны, якая хочаш каб цябе пакахала, – толькі каб яна не бачыла. Учапіць яе імі лёгенька за спадніцу і да сябе падцягнуць. Кажуць, што хоць бы ты насаты як чорт быў, а яна прыгожая як анёлак, – сама на цябе вешацца будзе. А калі яна табе апрыкрае і ты захочаш, каб адчапілася, тады зноў побач з ёю сядзь і тымі вілкамі адапхні.

– І што ж, гэта праўда?

– Кажуць, праўда, але гэта трэба такую старую кажаніцу знайсці – каб яна ўжо дзевяць дзяцей спарадзіла.

Хлапечая грамада набліжалася да броду і ўжо збіралася пераходзіць, а дзяўчаты, якія, ведаючы пра пераправу, ішлі ззаду, толькі выходзілі з лесу.

– Як думаеш, можа, у яго насамрэч такія костачкі ёсць? – спытаў Стах.

– Можа, і ёсць. Ты не чуў, дзяўчына якая за ім лётае?

– Кажуць, Зоська Ладан па ім сохне.

– Зоська ягоная. А іншыя?

– Лапаносы казаў, што і Кася Сцяпура з ім ахвотна ходзіць.

Хлопцы перайшлі брод, каб не бянтэжыць дзяўчат, але Віцька з Юзікам цішком вярнуліся назад і стаіліся ў алешніку ля самай пераправы.

– От паскуды бессаромныя. Давай пойдзем прагонім.

– Давай.

Яны ўсталі і падышлі да броду.

– І не сорамна вам, хлопцы, бабам пад спадніцы зазіраць? – спытаў Косцік.

– Табе шкада? – агрызнуўся Юзік. – Я толькі ў Зоські сваёй паглядзець хачу.

– А твая Зоська што, асобна ідзе, каб ты толькі ў яе глядзеў?

– Слухай, Косцік, Бог мне сведка, у тваёй Быліны падглядаць не будзем, – прысягнуў Юзік.

– Бабздыры! Паскуднікі! Кабялюгі! – аблаялі хлопцы, плюнулі і рушылі да бору даганяць астатніх.

Дзяўчаты падышлі да пераправы. Сярод іх было некалькі замужніх са Смалярні і жанчыны з суседніх Ямаў, якія далучыліся па дарозе.

Дзеўкі, відаць, чакалі ад хлопцаў якогасьці паскудства, бо, зайшоўшы ў ваду, спыніліся і пачалі ўглядацца ў алешнік. Не заўважыўшы нічога падазронага, яны паднялі спадніцы і павольна пайшлі. Ішлі асцярожна, агаляючыся роўна настолькі, наколькі даставала вада. На сярэдзіне дарогі яны ўсё ж заўважылі нязваных, усчалі крык і пачалі спалохана хавацца адна за адну.

– Паскуднікі! Паршыўцы! А ну вылазьце адтуль! – крычалі яны ў алешнік.

Юзік з Віцькам гучна смяяліся ў адказ.

– Распуснікі! Свінтухі, каты памаўзлівыя! Вылазьце, а то атрымаеце! – лаяліся і гразіліся дзяўчаты, але марна.

– Ціха, дзеўкі, мы з Міхалінаю зараз вас перавядзем, – супакоіла іх Забэла Паклацкая з Ямаў, кабета пад сорак, тоўстая і шырокая ў клубах, як печ. – Хадзем, што нам, бабам, – звярнулася яна да ўдовай Міхаліны Вінярскай.

Яны ўдзвюх загарадзілі дзяўчат, павярнуліся да алешніку задам і як мага вышэй задралі спадніцы.

– Ідзіце, дзяўчаткі, цяпер хай любуюцца.

Дзяўчаты і хлопцы, што назіралі здалёк, выбухнулі смехам.

– Хлопцы, сядзіце роўна, мы вас сфатаграфуем!

– Картачкі бясплатныя мець будзеце, толькі вочы закрыйце, а то ад вялікага бляску аслепнуць можна! – несліся да бясстыднікаў кпіны з абодвух бакоў.