Джалиль Муса Мустафович - Моабит дәфтәрләре / Моабитские тетради

Муса Җәлил

Моабит дәфтәрләре

МОАБИТ ДӘФТӘРЛӘРЕ

«Татарча язу танучы һәм бу дәфтәрне укучы дуска!

Моны язды татарның билгеле шагыйре Муса Җәлил. Аның тарихы болай. Ул 1906 елда туган. Фатиры Казанда һәм Мәскәүдә. Илдә иң зур шагыйрьләрдән санала. 1942 елны сугышка килде һәм әсир төште. Әсирлектә күп азаплар чигеп, кырык үлемнән калып, ахырында Берлинга китерелде. Берлинда сәяси яшерен оешмага катнашуда, совет пропагандасы таратуда гаепләнеп кулга алынды, төрмәгә ябылды. Бәлки, аны үлем җәзасына хөкем итәрләр. Ул үләр. Ә аның әсирлектә һәм тоткынлыкта язган 115 шигыре бар. Ул шулар өчен кайгыра. Шуның өчен 115 нең 60 ын гына булса да күчереп калдырырга тырышты. Әгәр бу китап кулыңа төшсә, шигырьләрне яхшылап, дикъкать белән акка күчер, сакла һәм сугыштан соң, Казанга хәбәр итеп, үлгән татар халык шагыйренең шигырьләре итеп дөньяга чыгар. Минем васыятем шул!

*

«Бу төптә 33 шигырь.

Әсирлектә һәм тоткынлыкта 1942.IX 1943.XI арасында язганнарым 125 шигырь һәм поэма. Ләкин кая языйм? Үзем белән бергә үләләр.

КЫЗ ҖЫРЫ

ХАТ

(Җыр)

1

2

3

КИЧЕР, ИЛЕМ!

ЯУЛЫК

ИРЕК

ТИК БУЛСА ИДЕ ИРЕК

(Җыр)

1

2

3

4

УРМАН

КЫЗЫЛ РОМАШКА

САНДУГАЧ ҺӘМ ЧИШМӘ

(Баллада)

1

2

3

4

КОШЧЫК

«ҮТКӘНДӘ КИЧЕРГӘН»

АВЫРУ СЫЗМАЛАР

СЫРА ЗАЛЫНДА

ШАГЫЙРЬ

АЕРЫЛУ

ДАРУ

КЫЛЫЧ

Кылыч белән кергән

Кылычтан үләр.

Александр Невский

ИШЕК ТӨБЕНДӘ

КОЛ

ХӘДИЧӘ

ТОМАУЛЫ ГЫЙШЫК

БҮРЕЛӘР

БЕР КЫЗГА

БАКЧАЧЫ

ГАШЫЙК ҺӘМ СЫЕР

НАЗЛЫ СӨЯРКӘ

СОҢГЫ ҖЫР

МӘХКҮМ1

ТӨРМӘДӘ ТӨШ

СИН ОНТЫРСЫҢ

ТӨРМӘ САКЧЫСЫ

(«Казан»)

(Ядкарь хан монологы)

КАНДАЛА

ХӨКЕМ АЛДЫННАН

Черчетләр ханы

(«Кылыч хан» трагедиясенә)

СӨЕКЛЕМӘ

ГӨЛ КАБЕРЕ

СӘГАТЬ

ИРКӘМ

БӘЛА

АНА БӘЙРӘМЕ

ЕГЕТ ЮЛЫ

ЧЫНЫККАН ЯШЬЛЕК

(Корыч)

Корыч менә шулай чыныкты.

Н. Островский

ЮЛЛАР

КҮЛМӘК

БӨРЛЕГӘН

ТОЗЛЫ БАЛЫК

СОҢГЫ ҮПКӘ

СУГЫШТАН СОҢ

СЕРЖАНТ

ЯЗ ӨМӘСЕ

ТӨЗҮЧЕ

ДВИНАГА

1

Мәхкүм хөкем ителгән, гаепләнгән кеше.