Всего за 200 руб. Купить полную версию
Өйдөөбөтүм. «Эмтээх ууну» диэн тугу этэҕин? Арыгылатан дуо? Нюрбина арыгыны төрүт испэт ээ, оннооҕор ликёру.
Эс! Интриганы, хобу-сиби, сураҕы күүскэ тарҕатары этэбин.
Оо, оччотугар туйгун туттуу буолууһу дии, куоскаллайым! Эйиэхэ ситиһиини баҕарабын, Цветая имигэстик эриллэ биэрэн, эрин иэдэһиттэн уураан чубурҕатар. Киэптииллэрэ эрэ сүрдээх! Холобур, ити Соттинцев ойоҕо консерваторияны бүтэрбит буолан, атын баҕайытык туттан кынтаарыҥныыр дии!.. Арба, сарсын тэллэйдэһэ барсарбытын хайыыбыт?
Хайаан да барсабыт!
3
Партия обкомун дьиэтин иһигэр, үгэс курдук, ханнык даҕаны ордук хос барыы-кэлии, киирии-тахсыы суох буолар. Этэргэ дылы, бу сырылас куйааска сөрүүн, тоһуттар тымныыга сылаас дьиэҕэ бүгүн даҕаны үлэ чуумпу кэмэ сатыылаабыт.
Хаҥас кынакка үһүс этээскэ баар Миряев кабинетыгар Горнаков уонна Соттинцев билбэт биир киһитэ сэрэйдэххэ, инструктор быһыылаах бааллар.
Соттинцев инструктор биэрбит кумааҕытыгар суруллубуту ааҕан бүтэн, төбөтүн өндөтөн, балтыһахтыы тардыллыбыт остуол баһыгар күүппүттүү көрөн олорор Миряев диэки хайыста.
Михаил Михайлович, үҥсүүнү ити аахтыҥ. Туох диэн быһаарардааххын? Биһигини, биллэн турар, анонимнайа сэрэхэдитэр.
Барыта холуннарыы! Соттинцев үҥсүү суругу эргим-ургум тутар. Үлэһиттэргэ тус бэйэм сыһыаным үчүгэй. Ким эрэ тэрийиитинэн суруйбуттар.
Кимнээх буолуохтарай?
Сирэйбэр бары үчүгэйдэр. Онон таайар уустук. Сыыһыахпын сөп.
Оннук. Оччотугар суругу пууннарынан ырытыахха. «Коллективы үрэйэн эрэр» диэн бигэргэтиигэ тугу этэрдээххин?
Ханнык даҕаны чахчыны аҕалбатахтар, барытын саба быраҕан эппиттэр. Кими эмэ чопчу ааттаабыттара буоллар, ким тэрийбитин балай эмэ оруннаахтык сабаҕалыахха уонна, үөрэтэн көрөн, булан ылыахха сөп этэ.
Миряев инструктор диэки көрөр.
Ити үҥсүүгэ ахтыллар үлэһиттэр эн бэрэбиэркэҕэр туох диэбиттэрэй?
Бары мух-мах хоруйдаабыттара. Үтүктүспүт курдук: «Миэхэ быһаччы сыһыана куһаҕана суох эрээри, биллибэтинэн хайдыһыыны тэрийэрэ иһиллэр», дэһэллэр. Ол хантан уонна кимтэн иһиллэрин эмиэ токкоолоспутум. Сойуолаһыыга, тылга-өскө, сиигэ-одууга түбэһиэхпит диэн дьаарханаллар, онон чопчу ааты этэртэн туттуналлар үһү, итинник сорудахтары толоро үөрүйэх быһыылаах, инструктор быһаарыытын лоп бааччы биэрдэ.
Михаил Михайлович, Миряев мүчүк гынаат, ачыкытын көннөрүнэн ылла. Оттон «үлэһиттэргэ омугунан көрөн сыһыаннаһар, холобура, сахалары олус өрө тутар, элбэхтик бириэмийэлиир эҥин» диэн этиигэ туох быһаарардааххын?
Соттинцев, улаханнык сонньуйдаҕына буоларыныы, ону туох диэхпиний, суох аата суох буоллаҕа диэбиттии, ытыһын нэлэс гыннаран кэбистэ.
Алмаас үлэтигэр төрүт олохтоох дьон ахсаана адьас аҕыйах. Уон бырыһыаны даҕаны кыайбаппыт. Онон мин обком конференциятын уурааҕын олоххо киллэрэр соругу күүскэ туруорабын. Олохтоох каадырдары иитиигэ, кинилэри алмаас промышленноһыгар угуйууга улахан болҕомтобун уурабын. Ол туһунан мунньахтарга аһаҕастык хаста да эппиттээхпин.
Итини сорох ыйытыллыбыт дьон омугумсуйуу чахчыта диэбиттэрэ, барытын бэрт сэргэхтик истэн олорор инструктор тыл кыбытаат, бастаан, Миряев, онтон Горнаков диэки көрдө.
Онуоха аны Горнаков мүчүйэн, эттээх сонтойбут муннун ньухханна.
Бука, эйигин бэйэбит киһибит, нуучча диэн, бэйэлэрин диэки тардарга дьулуспут буолуохтаахтар.
Инструктор тута кэҕис гынна.
Испэр инньэ дии санаабытым. Ол гынан баран, санааларын ситэ эттиннэр диэн буойа саҥарбатаҕым. Истэн эрэ олорбутум.
Сөпкө гыммыккын. Тугу эмэ саҥарбытыҥ буоллар, обком санаатын биллэрдэ диэхтэр этэ, итини этээт, Миряев Горнаковка туһаайан ыйытта. Оттон эн, Николай Дмитриевич, тугу этэрдээххин?
Миэхэ маннык баар, һым-һым Горнаков көхсүн этитэн ылла, сыпсырыйан иһэ олорбут чэйдээх ыстакаанын остуолга уурда. Сорох коммунистарыҥ этэллэринэн, эн, Соттинцевы супту одуулуур, Бульдокову кытта тымныытык сыһыаннаһар үһүгүн?
Ол ордук кини өттүттэн диэххэ сөп. Мин үлэ-дьыала өттүн, туһатын көрөргө дьулуһабын. Бастаан, дьиҥэр, хайабыт да өттүттэн, оннук, тахсыылаах үлэҕэ эрэ туһуланыылаах сыһыан баара. Онтон ааспыт алтынньытааҕы пленум кэнниттэн Бульдоков ыарыйдым диэн сылтаҕыран, сымыйанан бюллетень ылан, обком пленумугар барбатаҕа партия дьиссипилиинэтигэр ханан да дьүөрэтэ суох хардыы буоларын туһунан бэйэтигэр эрэ этэн испитим. Эһиги ону хайыы сах эрдэ билбит этигит, мин ол кэпсэтиини обком ыйыытынан саҕалаабытым. Онуоха кини: «Обкомҥа ньылаҥнааҥҥын, миигин түһэн, тыллаан, хобулаан биэрэ сылдьар эбиккин дуу?!» диэн дьорҕойбута, салгыы ханнык да быһаарыыны истэ да сорумматаҕа. Оннук улаханнык кыыһырбыт, өһүргэммит этэ. Быһыыта, балай эмэ кэм устата санаатыгар тута сылдьыбыт, көймөстүбүт, көөнньүбүт санаата тоҕу көтөн тахсыбыта. Сотору кэминэн «Соттинцев Бульдоковтан дуоһунаһын былдьаары оҥостор быһыылаах» диэн сурах тарҕаммыта
Даа, кырдьык, быһыы-майгы биллэ уустугурбут эбит, Миряев, барыта өйдөннө диэбитэ дуу, быһа түһэн, түмүк оҥордо. Салгыы партбюроҕар хайдах үлэлиир былааннааххын?
Тосту туора тутан, эмискэ хамсаныылары оҥорботум буолуо. Быһыыттан-майгыттан көрүөм.
Сөп. Дьэ, көнө сүрүннээх суолу тутуһаргын уларытыма.
* * *
Чистяков кабинетын биир муннугар турар сейфэттэн халыҥ паапканы ылан, кумааҕылары бэрийэ олордоҕуна, Соттинцев киирэн кэлэн дорооболосто.
Кыратык хойутаатым дии. Обкомҥа тардылынным.
Сөп-сөп. Барытын билэн олоробун. Партийнай хайысхаттан уратыны ыйыппатылар ини? Чистяков кумааҕыларын паапкаҕа хомуйа тутан сабан кэбистэ.
Идэбит өттүн этэҕин дуо?
Ону.
Үһүс киһи, инструктор баар буолан, сэкирэтээрдэр ол туһунан тугу да ыйыппатылар.
Инструктор суоҕа да буоллар, туораны ыйытыахтар суоҕа этэ. Этиканы кэспэттэр Чистяков мүчүйэн ылла. Туох уларыйыылар баалларый? Бүтэһик кистэлэҥ биллэриигэр суруйбуккун толору сиһилээн быһаар эрэ.
Уоруйахтар алмааһы, ылҕыыр фабрикаттан, илин-кэлин дьөлөҕөстөрүгэр кытары уктан тахсалларын чуолкайдаатыбыт. Билиҥҥитэ хас даҕаны дьахтары кэтэбилгэ ыллыбыт. Ону дьиэлэригэр уонна кистээн көрсүһэр сирдэригэр иһиллиир тэриллэри туруорталаан биллибит. Урут итинник тэрилэ суох хайдах үлэлии олорбуппут эбитэ буолла улахан туһалаах тэрил буолан биэрдэ. Уорбут алмаастарын соҕуруу ыыталлар эбит. Сэрэйбиппит сөбө дакаастанна. Арменияҕа кытта илдьэллэрэ билиннэ.
Алмааһы оннук уктан тахсалларын билэр ньыманы, анал гимнастиканы, утумнаахтык туттар туһунан дьаһалы режим кэтэбилигэр тоҕо баччааҥҥа диэри биэрэ иликкиний, табаарыс Соттинцев?
Соруйан. Билбэтэҕэ буолабыт. Кимнээҕи кытта ситимнээхтэрин, баһылыктарын толору билээри.
Эмиэ да сөп эбит. Барытын үөрэтэн, сэмээр кэтээн, билэн баран, биирдэ тутаттыыр сөп.
Ити «чуумпу» ньымабытын өссө салҕаары гынабыт. Ол хайдах буолуой, табаарыс подполковник?
Балаһыанньаттан көрүҥ. Соҕурууҥҥу сибээстэрэ толору билиннэҕинэ, куомуннаахтарын ааттара чуолкайданнаҕына, бары аадырыстара, төлөпүөннэрэ чопчуланнахтарына, олору Москуба чекистэригэр биллэриэхпит. Кинилэр оперативнай дьаһалы ылыахтара. Москубаҕа эрэ ыыталлар эбит дуу, атын республикаларга эмиэ ыыталлар эбит дуу? Арменияттан ураты?
Дьэ, ону эбии чуолкайдыыр наада. Бэйэлэрин киһилэриттэн ким эмэ уоппускаҕа эбэтэр командировкаҕа бардаҕына, онон Москубаҕа ыыталлара билиннэ.
Бөлөххө төһө киһи кыттарын барыллаатыгыт дуо?
Барыллаан биллибит. Уорар бөлөх толору ахсаана сүүрбэччэни чугаһатар эбит. Фабрикаттан уоран таһаарар дьахталлар бэйэ-бэйэлэрин билсибэттэр быһыылаах. Алмаас учуокка ылыллыан, сууйуллуон-ыраастаныан иннинэ уораллар эбит. Севернэйдээҕи бөлөх баһылыга Шагалов курдук. Кини сүрүн көмөлөһөөччүтэ, уҥа илиитэ, Мациев быһыылаах. Эбии чуолкайдыыр кэтэбили ыытабыт. Атыттары таайа эрэ саныыбыт. Биир дьиибэ түгэн үөскээтэ. Кинилэргэ Севернэй куорат милииссийэтин начальнига Шахно кыттыгастаахха дылы. Ити, билиҥҥитэ, сабаҕалааһын эрэ. Анаан үөрэтэ сылдьабыт. Иһиллээһиҥҥэ киирэн биэрэ илик. Урут сааттан-айаттан бааһыран баран үтүөрбүт, олус сэрэхтээх сур бөрө курдук киһи, Соттинцев абаккарбыт омунугар тарбахтарын мускунан ылла.