Всего за 200 руб. Купить полную версию
Эс! Дьүөгэлэр икки ардыларыгар эмиэ тугун харчытай?! Көннөрү даҕаны эрчийиэм. Уонна «Кустук» диэн оҕолорго ырыа ансаамбылын тэрийбитим дии. Онно сылдьыа этэ.
Оо, махтал, Нюрбинкам барахсан! Харчынан сатаммат буоллаҕына, тугунан эмэ син биир толуйуохпут, саба түһэн кууспахалаан, уураамахтаан ылла, хостон Соттинцев тахсан дорооболоспутугар биирдэ уоскуйда. Оо, Михаил Михайлович, дорообо-дорообо!
Эһиги, кырасаабыссалар, кэпсэтэргит элбэх буолуо. Оттон мин массыынабын көрүнэ гаражка тахсыым. Баҕар, сарсын ханна эмэ салгын сии барыахпыт дии, Соттинцев, Нюрбинатын диэки сып-сылаастык көрө-көрө, киэпкэтин ылан кэттэ.
Аан сабыллаатын кытта Цветая эмиэ тарбахтарынан оонньуу-оонньуу, омун-төлөн буолла:
Оо дьэ! Михаил Михайлович барахсан дэгиттэр да киһи! Мин кэргэним кинини «универсал» диэн хайгыыр да хайгыыр!
Дьэ, Моисей Иванович булан этэр! Нюрбина да хаалсыан баҕарбата. Хараҕа сытыыката бөҕө! Барытын таба көрөр. Бэл, киин сир кырасаабыссаларын быыһыгар эйигин таба көрөн кэргэн ыллаҕа эбээт!
Хайаан таба көрүө суоҕай?! Мин диэн эдэрбэр «гарна дивчина» буоллаҕым дии. Оо, оччолорго мин кэннибиттэн төһөлөөх элбэх биллэр киинэ артыыстара, режиссёрдар тарбыйах курдук батыһа сылдьыбыттарын көрүөҥ этэ, Нюрбиночка! Ырыаһыттары эҥин этэ да барыллыбат! Цветая биир кэм тырымныы түстэ.
Нюрбина күлэн лыҥкынатта:
Бу да кыыс эмиэ булан этэр ээ. «Тарбыйах курдук» буолан
Кырдьык-кырдьык, Нюрбиночка.
Дьүөгэбин хайдах итэҕэйиэм суоҕай? Харахпар букатын бу баардыы оҥорон көрөбүн, Нюрбина сол да күлэн санна ыгдаҥалыы-ыгдаҥалыы, куукуна түннүгүн сэҥийэтигэр турар сибэккилэргэ уу кутта. Һуу, түксүлүөххэ. Уубун иһинэн-таһынан кутаары гынным. Хата, тэллэй ардаҕа кутан ааста дии. Сарсын өрөбүлгэ, үчүгэй күн үүннэҕинэ, биһиги ойуурга бараары оҥостобут.
Цветая, букатын кыра оҕо курдук, ытыһын охсор, харахтара тырымнаһан туох да дьиктилэр. Бу орто дойдуга киниттэн ордук дьоллоох, үөрүнньэҥ, элэккэй киһи, ама, баара буолуо дуо диэххэ айылаах.
Эчи, тугун үчүгэйэй! Мин кэргэмминээн барсыахпыт этэ. Оҕонньотторбут доҕордоһууларын эн биһи, эмээхситтэрэ, бөҕөргөтүөх тустаахпыт. Доҕордоһуу арыйбатах аана диэн суох!
Оччоҕо сарсыардаттан төлөпүөннэһиэхпит.
Эмискэ баҕайы чуумпура уонна боччумура түһээт, Цветая, сибигинэйэн, тэп-тэтэркэй памаадалаах болтойбут уоһа чорбоҥолоото:
Чахчытынан эт эрэ, кэргэҥҥин тэллэйдииргэ бэрт эрэйинэн сөбүлэһиннэрдиҥ дуо? Тоҕо олус мунчаарбыт, кыыһырбыт курдугуй?
Бэҕэһээ киэһэ ыалдьыттар сылдьыбыттара. Ол чаана оҕуста ини?..
Ол аайыттан итинник саппаҕырыа дуо? Үлэтигэр кыһалҕа үөскээбитэ буолаарай? Мин эрээшкэм дөрүн-дөрүн эмиэ итинник буолан хаалар ээ, үлэтигэр сатамматаҕына
Мин киһим ол туһунан тугу да кэпсээбэт дии. Сымара таас курдук.
Кэпсэттэр ээ. Көймөстүбүт санаатын таһаарыаҥ этэ. Стресс диэн сэрэхтээх кыыл.
Үтүө санааҕар, сүбэҕэр махтанабын!
Оттон мин истэрбинэн араас тыл-өс тарҕанар эбит, Цветая ыга анньан кэлэн, Нюрбина кулгааҕар букатын да киирэн хаалыах курдук буолла. Коллективы хайытар диэн сурах иһиллэр. Кимнээх оннук сураҕы ыыталлара буолуой?
Киһим үлэтин туһунан тугу да кэпсээбэт. Эн сонуҥҥун бу саҥа иһиттим. Эһиэхэ атын туох эмэ сибики биллибэт дуо? Нюрбина эмиэ да аймаммыттыы, эмиэ да ааттаспыттыы көрдө.
Бульдоковтуун тапсыбат буолан эрэллэр дииллэр
Уой даа! Төрүөтэ туохха дииллэрий?
Бульдоков кириэһилэтигэр дураһыйар үһү дииллэр.
Тугун сүрэй! Мин киһим урукку өттүгэр оннуга суох этэ аан тыаһаабытыгар Нюрбина сөмүйэтин уоһун туора тутта. Эн эмиэ тэллэйдииргин олус сөбүлүүр эбиккин дии?
Оо, туох да олус буоллаҕа дии! Цветая өрө чаҕаара түстэ уонна Нюрбина диэки аҥаар хараҕынан чыпчыҥныы мичиҥнээтэ.
Соттинцев куукунаҕа өҥөс гынан:
Хата, массыынабыт этэҥҥэ эбит, диэтэ уонна суунар сиргэ киирдэ.
Оттон Цветая, чэйин да ситэ испэккэ, ойон турда:
Тыый, мин тиэстэ туруоран киирбитим дии! тахсаары, ааҥҥа барда. Чэ, көрсүөххэ диэри! Киэһэ-сарсыарда төлөпүөннэһиэхпит. Ити, тэллэйдии барар туһунан этэбин.
Хайа, «бастыҥ дьүөгэҥ» Сибэкки тугу сыыбырҕаан баран куймахыс гынна-а? Соттинцев, күлэ-күлэ кэлэн, кэргэнин сүр сымнаҕастык кууһан кэбистэ. Бензин сыттаах диэмэ. Бензини тыыппатым. Мыыланан сууннум. Илиим мыыла сыттаах.
Нюрбина күлэн лыҥкынаата, хараҕын симэн тура түстэ, эрин илиититтэн имэрийдэ, сымнаҕастык сыстан сыллаата, онтон үөһэ тыынан баран эттэ:
Бульдоковтуун тапсыбаттар үһү диир. Төрүөтэ тойон буола сатыыр үһүгүн.
Сэрэйбит сэрэх. Бульдоковка утары туруорууну саҕалаабыттар.
Оччоҕо хайыыгын?
Эн биһи онно кыһамматах курдук туттуохтаахпыт, чыычаах. Салгыы туох буоларын кэтэһиэххэ. Уонна тугу кэпсиир?
Сарсын тэллэйдии барабыт диэбиппэр: «Оо, олус бэрт, биһиги кэргэмминээн эмиэ барсыах этибит. Оҕонньотторбут доҕордоһууларын бөҕөргөтүөххэ», диир.
Сибэкки уонна уодаһын Сэрэхтээх сибэкки буолбут Соттинцев хараҕа кырыыланан, тымныйан ылан, чочумча толкуйдаан турда. Ол эрээри, чэ, барыстыннар даҕаны. Хайдах буолан иһэллэр эбит. Арай, чыычаах, эн, холкуос кыыһа Долгунча, хас биирдии тылгын кытаатан толкуйдаан баран саҥараар.
* * *
Атырдьах ыйынааҕы күн арҕаалаан киирэр өттүгэр баран эрэр.
Оҕолор тупсаҕай оҥоһуулаах оонньуур сирдэрин диэки, ойдом турар ыскамыайкаҕа, Шагалов кэргэнинээн салгын сии тахсан олороллор. Ардах кэннэ буолан, оҕо аймах суоҕун тэҥэ. Чуумпу. Кураан, сылаас киэһэлэргэ маннык буолбат. Биир кэм күйгүөрэн олорооччу.
Арай, дьиэ иннигэр турар остуолга эр дьон доминолаан лабырҕаталлар.
Цветка, мин сэгэрим! Имигэс да өйдөөххүн көрдөрбүккүн. Кинилэри харыстаан сэрэтэр курдук кэпсээбитиҥ олус бэрт. Бульдоковка Соттинцевы дуоһунас былдьаһар диэн сураҕы бэйэтин саамай итэҕэйэр киһитинэн хайыы-үйэ тиэрдэн турабыт. Ону тоҕоостоох түгэҥҥэ, коллектив туругун ырыта олорон, киниэхэ бэйэм эмиэ бигэргэтэн турабын.
Кырдьыктанар курдук туттубута дуо? Сирэйин-хараҕын сыныйан көрдүҥ ини, Мося? Цветая Москуба аатырбыт «Берёзка» маҕаһыыныттан валютаҕа ылыллыбыт, саҥа кэтэн тахсыбыт муру-муодунай кып-кыһыл өҥнөөх платформа босоножкатын, астыммыттыы, эргим-ургум хамсатан көрө олорон, лоп бааччы ыйытар.
Харахпын ханна да халбарыппакка кэтээтим. Дьүһүйэн эттэххэ, тимири ыйыстыбыт курдук дьүһүннэннэ. Быһата, итэҕэйдэ быһыылаах, Шагалов ытыстарын суураланна.
Мэлдьи бииргэ бултууруҥ, дьиэтигэр сылдьан преферанстыырыҥ туһалаан эрдэҕэ дии.
Оннук. Өссө биир сонуну үнүр Дьокуускайтан командировкаҕа кэлбит обком промышленноска салаатын инструкторыттан иһиттим. Бастакы сэкирэтээр Миряев Бульдокову сөбүлээбэт буолан эрэр үһү. Холуочутаммын иһиттим, диэн киһиргээбиттии туттар.
Цветая кэргэнин уураан ылар.
Тоҕо буолуой?
Ааспыт обком пленумугар Бульдоков ыарыйдым диэн барбатаҕа. Ону Миряев бэйэтин дьонунан кистээн бэрэбиэркэлэппит. Бульдоков сымыйа бюллетени ылбытын билбит.
Хайа, оччоҕо Бульдокову кырдьык устан кэбиһээйэллэр?
Оннук буолуо суоҕа. Биһиги утары дьаһалы хайыы-үйэ ыллыбыт. Соттинцевы омугумсук уонна бардам, тойомсук дэттэрдибит. Үлэһиттэри «бэйэ дьонугар» уонна «таһырахтарга» хайытар кыыбаҕалаах диэн үҥүһүннэрдибит. Онтубут обкомҥа дьайан эрэрин туһунан ол инструктор дуома рестораҥҥа сачайан олорон айахтатта.
Үчүгэй дии. Булугас даҕаны өйдөөххүн! Цветая иҥнэс гынан, эрин эмиэ иэдэһиттэн ууруур. Кэлэр өттүгэр гаайкаларын өссө ыга тардыҥ. Инньэ диэччигит дии, Моська? атаахтаабыт кыыс курдук төбөтүн туллаҥнатар, онтон сөмүйэтин чочоҥолотор. Бытаарымаҥ.
Оннук-оннук, Шагалов кэргэнин илиититтэн харбаан ылан, сөмүйэтин лап гыннара ытырбыта буолар. Ам-м! Эн, кэрэчээнэм барахсан, мамаҥҥын үтүктэн, миигин «моська» диэн сыыһа этэҕин. Аҕаҥ Лазарь Самуилович күҥҥэ эрэ көрбүт күндү Сибэккичээнин дьылҕатын, хахайга буолбатаҕына, баабырга итэҕэйэн туттарбыт буолуохтаах. Ыр-рр-рр! диэт ыга кууһан ылар, Цветая, күлэн быычыгырыы-быычыгырыы, атаҕынан тэбиэлэнэр. Оннооҕор, бу, куоска курдук ньылбааран сылдьан, ол-бу «туундара кутуйахтарын» хороонноруттан быгыалаабат оҥортоон эрэбит. Онтуларыгар салгыы «эмтээх уубутун» кутан, бытааһахтарын кытары бииргэ тумнаран кэбиһиэхтээхпит.