Ой, суседзі з кашамі! усклікнула жанчына, нібыта не заўважыўшы яго ваганняў. Голас быў радасны і даверлівы, зусім не такі, як раней. У гэты час жвавыя галасы людзей, што даносіліся здалёку, пачуліся зусім блізка. Раз за разам паўтараліся выкрыкі, якія часам перарываліся ціхім шэптам, перамяшаным з прыдушаным смехам. Рытм працы нечакана падбадзёрыў яго. У гэтым няхітрым свеце, напэўна, не бачаць нічога асаблівага ў тым, што госць, які астаўся толькі пераначаваць, бярэ ў рукі рыдлёўку. Хутчэй нават яго ваганні здаліся б тут дзіўнымі. Каб лямпа не ўпала, ён абцасам выціснуў ямку ў пяску.
Капаць, бадай што, можна абы-дзе, каб толькі капаць, праўда?
Ды не, не абы-дзе...
Ну, вось тут?
Тут можна, толькі старайцеся не падкопваць сцяны.
Па ўсёй вёсцы адграбаюць пясок у гэты час?
Ведама. Уночы пясок сырэйшы і працаваць лягчэй... А калі пясок сухі... яна паглядзела ўгору, ніколі не ведаеш, у якім месцы і ў якую хвіліну ён абваліцца.
I праўда, на краі абрыву, як снежны нанос, вытыркаўся набухлы пясчаны казырок.
Але ж гэта небяспечна!
Э-э, нічога, насмешліва і трошкі какетліва кінула яна. Глядзіце, туман пачынае падымацца.
Туман?..
Пакуль яны пагаварылі, зоркі на небе парадзелі і сталі паступова расплывацца. Нейкая мутная заслона бязладна клубілася там, дзе была мяжа паміж небам і пясчанаю сцяною.
Таму гэта, што сам пясок нацягвае ў сябе вельмі многа туману... А калі салёны пясок набіраецца туману, ён становіцца тугі, як крухмал...
Во дзіва...
Праўда, праўда. Таксама, як марскі бераг, з якога толькі што сышла хваля, па ім нават танк пройдзе.
Вунь як!..
Я праўду кажу... Вось таму за ноч той карніз і нарастае... А ў дні, калі вецер дзьме з благога боку, праўда, праўда, ён звісае вось гэтак як шапка ў грыба... Удзень пясок высыхае, і ўся гэтая навісь звальваецца ўніз. I калі яна ўпадзе няўдачна, ну, там, дзе тонкія слупы, што падпіраюць страху, ці яшчэ дзе, тады гамон.
Інтарэсы гэтай жанчыны надзвычай абмежаваныя. Але як толькі яна ўваходзіць у сферу свайго жыцця, дык адразу ажыўляецца да непазнавальнасці. Тут, напэўна, і ляжыць дарога да яе сэрца. I хоць гэтая дарога не асабліва яго прываблівала, у інтанацыях жанчыны была нейкая напружанасць, якая абуджала ў ім жаданне адчуць яе цела, схаванае пад грубым рабочым адзеннем.
Мужчына з усяе сілы раз за разам пачаў утыкаць зазубраную рыдлёўку ў пясок.
6
Калі ён адцягнуў бітоны з-пад газы другі раз, пачуліся галасы, і ўгары на сцежцы загайдаўся ліхтар.
Тонам, які мог здацца нават рэзкім, жанчына сказала:
Кашы! Тут хопіць, памажыце мне там!
Мужчына толькі цяпер зразумеў, нашто тыя мяшкі з пяском каля лесак наверсе. Па іх хадзіла вяроўка, калі падымалі і апускалі кашы. З кожным кашом упраўляліся чатыры чалавекі, і такіх груп было, відаць, дзве ці тры. Пераважна гэта была, як яму здалося, моладзь, якая працавала дружна і спорна. Пакуль насыпалі адзін кош, другі чакаў ужо свае чаргі. За шэсць заходаў куча пяску ў яме без следу знікала.
He хлопцы
агонь!
Рукавом рубашкі ён выціраў пот, тон голасу яго быў лагодны. Мужчына адчуў сімпатыю да гэтых хлопцаў, якія, здавалася, цалкам аддаліся сваёй працы і не кінулі ніводнага насмешлівага слова пра яго дапамогу.
Праўда, у вас строга трымаюцца запаведзі: «Будзь верны духу любові да радзімы».
А што гэта за дух?
Дух любові да тае мясціны, дзе ты жывеш.
Гэта вельмі добра!
Мужчына засмяяўся. За ім засмяялася і жанчына. Але яна, мабыць, і сама толкам не ведала, чаго смяецца.
Пачулася тарахценне адязджаў пікап.
Ну што, перакурым?
Нельга, калі яны абедуць усіх, адразу вернуцца са сваімі кашамі.
Нічога, астатняе можна і заўтра...
Ён махнуў рукою, устаў і выправіўся да хаты, але жанчына і не думала ісці ўслед за ім.
Так не гадзіцца. Трэба хоць раз прайсціся з рыдлёўкаю вакол хаты.
Вакол хаты?
А як жа. Хіба можна дапусціць, каб хата абвалілася?.. Пясок жа сыплецца з усіх бакоў...
Жанчына, нібыта кідаючы выклік, рэзка павярнулася і пабегла. Хоча, напэўна, вярнуцца да абрыву і зноў узяцца за работу. Усё роўна як шпанская мушка. Усё зразумела, цяпер яго гэтым не возьмеш.
Жах! I гэтак кожную ноч?
Пясок не адпачывае і не дае адпачынку... I кашы і пікап усю ноч рухаюцца.
Мабыць, праўда...
Ведама, гэта праўда. Пясок ніколі не адпачывае, ніколі не дае адпачыць. Мужчына разгубіўся. У яго было такое адчуванне, быццам ён раптам заўважыў, што змяя, якой ён легкадумна наступіў на хвост, лічачы яе маленькаю і бяскрыўднаю, вялізазная, і яе ядавітая галава пагражае яму ззаду.
Што ж выходзіць! Вы жывяце толькі, каб адграбаць пясок!
Але ж нельга ўзяць і ўцячы ўночы.
Мужчына быў ашаломлены. Ён не жадаў быць уцягнутым у такое жыццё.
Чаму не, можна!.. Хіба так гэта цяжка?.. Вы зможаце ўсё, калі толькі захочаце!
He, так нельга... Жанчына, дыхаючы ў такт ударам рыдлёўкі, прадаўжала абыякавым тонам: Вёска неяк можа яшчэ існаваць толькі таму, што мы нястомна адграбаем пясок і гэтым зберагаем ёй жыццё... А калі мы перастанем капаць, яе засыпле пяском меней чым за дзесяць дзён і нічога ад вёскі не астанецца... Ну і потым... Ой, здаецца, чарга да суседзяў дайшла...
Вельмі ўдзячны вам за цікавы расказ... Па гэтай жа прычыне і пераносчыкі кашоў так шчыруюць?